۱- "اجماع" زمانی حاصل می گردد که اصناف و گروه های مختلف پیرامون امری مشخص، همسو و هدفمند شوند. در حال حاضر و با سلطه ی همه جانبه و چندلایه ی سرمایه داری، فرهنگ بورژوازی از گسترشی جهانی برخوردار گشته و به لطف پیشرفت تکنولوژی به خورد دیگر اقشار جهان هم داده می شود. دولت های بورژوا بنابر ماهیت خود، مسرانه در پی آنند که خود را بی طرف نمایش دهند و به موازات این، از بهره ی بلاواسطه ی خشونت دولتی محروم می مانند. دولت بورژوا در تقابل با گروه های متخاصم و ضدِ هژمونی اش، تاکتیکی ارائه می کند تا این گروه ها را از خود – از آن خود – معرفی کرده و مطالباتشان را "صنفی" بازتاب دهد (همچون گلایه ای به پدر).

دولت بورژوا به وسیله ی update خود، تلاش برای نفوذ و سلطه در تمام لحظات زندگی و روزمره ی انسان دارد و با توسل به سلطه ی لطیفش! (قانون، اخلاق و ارزش ها) اهداف خویش را همچون عادات و امری خودانگیخته، طبیعی جلوه می دهد تا با پرهیز از خشونت، از ستیز سیاسی مصون بماند.

۲- هژمونی دربرگیرنده ی ایدئولوژی است ولی کاهش پذیر به آن نمی باشد. به عنوان مثال دستگاه های ایدئولوژیکی دولت، قوانین افتصادی و قانون اساسی، تحت لوای هژمونی حاکم دستور می گیرند و عمل می کنند.

دستگاه عامل می تواند با توجه به مقتضیات زمان و نیاز خویش، این قوانین را تغییر دهد، زیر پا بگذارد ( مثلا با ایجاد وضعیت استثنائی) و یا آن که اهمیت هریک از ایدئولوژی ها را کم و زیاد کند (نظام آموزشی، سانسور، کلیسا، قوانین تجاری و جزائی). این تحولات و فرآیند های چندلایه، در راستای تولید و بازتولید ابزار تولید؛ برای دوام شئ وارگی، ضروری است.

واژه ی هژمونی از پیش از انقلاب اکتبر برای انقلابیون روسیه واژه ای آشنا بود. لنین پس از شکست انقلاب ۱۹۰۵، منشویک ها را به شدت محکوم به فراموش کردن اهمیت هژمونی کارگران انقلابی کرد و مکررن مارکسیست های انقلابی را به ضرورت سیاسی هژمونی گوشزد می کرد. پلخانف و بیش از او لنین بر این عقیده بودند که کارگران باید هژمونی خود را در تمامی زمینه ها بر دیگر طبقات (بالاخص دهقانان و دیگر زحمتکشان)  بگسترانند؛ در غیر این صورت محکوم به فرصت طلبی و صنفی گرایی خواهند شد و تاکید می کند که طبقه زمانی نقش تاریخی خود را ایفا خواهد کرد که اهمیت هژمونی اش را به فراموشی نسپارد؛ لیکن پس از انقلاب اکتبر اهمیت و کارکرد هژمونی، در روسیه، از میان رفت.

گرچه نقش هژمونی در حیطه ی اخلاقی – سیاسی ملموس تر است اما باید از هسته ای اقتصادی برخوردار باشد. پرولتاریایی که اقتصاد و سیاست را از یکدیگر جدا پندارد، دچار و جذب هژمونی (حکومتی) بورژوازی شده است و محکوم به صنفی گرایی خواهد شد و هرگز نخواهد توانست رسالت تاریخی – سیاسی خود را (مبارزه علیه سرمایه) اجرا کند.

در کمینترن چهارم اشاره ای به مفهوم هژمونی بورژوازی شد؛ "گرامشی" هژمونی پرولتاریا بر دهقانان و دیکتاتوری پرولتاریا بر بورژوازی را صراحتن از یکدیگر جدا کرد و به مفهوم هژمونی، در ساختار قدرت جامعه ی سرمایه داری و بورژوازی سنتی پرداخت. وی دولت بورژوازی را زمانی در سلطه موفق دانست که یا بتواند رقبای خود را متفرق و پراکنده سازد و یا به زور خشونت آنان را تحت انقیاد خود درآورد و با ایفای نقش "رهنمود دهنده" برای گروه های نزدیک به خود، بر قدرت مرکزی خویش بیافزاید. گرامشی کارکرد هژمونی را در جامعه ی مدنی (حوزه ی خصوصی) و کارکرد سلطه را در دولت (حوزه ی عمومی) دانست. اگرچه این دوتایی کلاسیک، اینک دانش چندانی در اختیار ما نمی گذارد اما در زمان خویش، نمایشگر جهشی عمیق در مفهوم هژمونی بود.

۳- آلتوسر، نظریه پرداز بزرگ مارکسیست که بیش از همه به مفهوم ایدئولوژی پرداخته است، با استناد به گرامشی به هژمونی نگریست. آلتوسر با رد مفهوم جامعه ی مدنی، تمایز میان جامعه ی مدنی و دولت را برچید و حوزه های خصوصی را دستگاه های ایدئولوژیکی موجود خواند. این پراکندگی دستگاه های ایدئولوژیک، که هر یک در حوزه ای نیمه خودمختار فعالند، در زیر لوای ایدئولوژی غالب و برای در تیررس نبودن آن، تعریف می شوند و کارکرد می یابند.

آلتوسر رابطه ی میان ساز و برگ های ایدئولوژیک دولت (کلیسا، مدرسه، خانواده، مطبوعات، امور قضایی)، دولت و ایدولوژی غالب را همچون ارکستر سمفونیکی می داند که رهبر، دولت سلطه گر است و ایدئولوژی غالب تعیین کننده ترین و کم صداترین ساز را می نوازد و دیگر دستگاه های ایدئولوژیک و سرکوبگر، بنابر نقش خویش، به تولید اصوات شدیدتر مشغولند.

آلتوسر دولت بورژوازی را منشا هرگونه تفکیک حوزه ها می داند. این دولت (ابزار طبقه ی سلطه گر)، شرط لازم و ضروری هرگونه تفکیکی در میان تمامی نهادها و دستگاه های بالاست، که این ساختار درون قدرتی، خود، تشکیل دهنده ی دولت واحد است. از همین روست که آلتوسر این دولت را "فرا قانونی" می نامد. وی ایدئولوژی غالب را عهده دار بازتولید بخش اعظمی از مناسبات تولید می داند و این نقش را در عصر حاضر برای ساز و برگ های ایدئولوژیک آموزشی می داند که با ساختن "لیاقت ها" رو به تعریف و تفکیک توده ها دارد.

ایدولوژی از طریق استیضاح کردن افراد، آنان را هم چون سوژه ها، مخاطب می سازد و با آفرینش سوژه ی اعظم (خدا، کارفرما، پدر)، توده ها را به فرمانبری امر می کنند. ساز و کار میان این همه سوژه و سوژه ی اعظم، بازخوانی و آفرینش رابطه ی ممکن، منجر به آن می شود که سوژه ها،  تنها از پس اعمال خود برآیند و در تنهایی خود ( هر یک به نوبه ی خویش) از سوژه ی اعظم تبعیت کنند.

سوژه ها در این میان به تنهایی عمل می کنند.

- درآمدی بر ایدئولوژی (تری ایگلتون)

- ایدئولوژی و ساز و برگ های ایدئولوژیک دولت (آلتوسر)

- معادلات و تناقضات گرامشی (پری اندرسون)